سال­های زیادی است که واکسیناسیون کوکسیدیوز روش اصلی کنترل کوکسیدیوز در گله­ های مولد و تخم­گذار بوده ­است. هدف، گسترش solid immunity در برابر گونه­ های آیمریای شایع به وسیله مواجهه با گونه­ های آیمریا در سنین اولیه می­باشد.

در طیور گوشتی، روش اصلی پیش­گیری از کوکسیدیوز استفاده از ضد­کوکسیدیوز­های مخلوط در دان بوده است. در سال­های اخیر، افزایشی در مصرف واکسن­های کوکیسیدیوز دیده­ شده­ است که این مهم، عمدتاً حاصل سیاست­های حمایتی بعضی برند­های تجاری مانند  ABF و NAE بوده ­است.

دلیل دیگر استفاده از واکسن کوکسیدیوز در طیور گوشتی، بازگردانی حساسیت سویه فیلد به ضد­کوکسیدیوز ­های رایج است. تحقیقات علمی و تجربه­ های عملی، وجود سویه­ هایی با حساسیت کم به چندین ضد­کوکسیدیوز را نشان می­دهند. بیان سویه­ های واکسنی حساس برای جایگزینی با سویه­ های فیلد، تأثیر مثبتی بر کارآیی ضدکوکسیدیوز­های مختلف در زمان استفاده مجدد آن­ها بعد از پروتکل واکسن را دارد.

مزایای واکسیناسیون کوکسیدیوز در طیور تخم­گذار

طی دوره پرورش و تولید، طیور تخم­گذار در سالن­های مختلفی قرار داده می­شوند که این مهم می­تواند اثر مهمی در پیش­گیری از کوکسیدیوز داشته­ باشد؛ زیرا سویه­ های آیمریای موجود در پرورش و تولید لزوماً یکی نیستند. به خوبی شرح داده ­شده ­است که هیچ گونه ایمنی متقاطعی بین سویه­ های مختلف آیمریا وجود ندارد؛ بنابراین اهمیت زیادی دارد که طیور تخم گذار، solid immunity  را در برابر تمامی گونه­ های آیمریای مربوط به دوره پرورش قبل از ورود به سالن تولید، گسترش دهند. اگر برقرای این شرایط مقدور نباشد، بدان معنی است که در طول دوره تولید، پرندگان برای بار اول در مواجهه با گونه مشخصی از آیمریا (مانند E.necatrix) قرار می گیرند.

با توجه به این که تغییر در محیط تولید دوره حساس و پراسترسی می­باشد، چالش مازاد کوکسیدیوز می­تواند اثر مخربی بر تولید تخم داشته ­باشد. در بسیاری از موارد، پرندگان نیاز به درمان کوکسیدیوز به همراه دارو­های مورد نیاز برای تولید تخم دارند.

استفاده از واکسن کوکسیدیوز در دوره پرورش، تنها راه اطمینان بخشی است که همه پرندگان در مواجهه با تمامی گونه­ های مرتبط قرار گرفته اند. تعداد بسیار زیادی واکسن در بازار وجود دارد و واکسن­های مختلف می­توانند حاوی ترکیبات مختلفی از گونه­ های آیمریا باشند. در زمان انتخاب واکسن، توصیه می­شود تا گونه­ های آیمریای رایج در فارم­­های مختلفی که می­خواهند واکسینه شوند، بررسی گردد. در مجموع، 7 گونه آیمریا

 

(E.acervulina, E.maxima, E.tenella, E.necatrix, E.brunetti, E.mitis, E.praecox) در طیور سراسر جهان یافت­ شده­ است اما در حقیقت، تمامی گونه­ ها در هر فارمی وجود ندارند و برخی گونه­ ها بیماری­ زا­ تر از بقیه می­باشند.

شرایط سالن پرورش می­تواند بین فارم­ها و کشور­های مختلف بسیار متفاوت باشد. در زمان استفاده از واکسن­های کوکسیدیوز، مهم است بدانیم که حداقل 3 مواجهه متوالی با انگل، قبل از آن که پرنده solid immunity را گسترش­ دهد، نیاز می­­باشد. بنابر­این مهم است که پرندگان امکان تماس با مدفوع را داشته ­باشند که بهترین روش مواجهه دوم و سوم می ­باشد. این مهم در موارد پرورش در بستر مشکل کمتری نسبت به پرورش در قفس­ها یا سیستم­های سالنی مجهز ایجاد ­می­نماید. تحت این شرایط، مرغدار باید اقدامات مازادی را لحاظ کند؛ برای مثال قرار دادن کاغذ رول در مرغداری با سیستم قفس جهت اطمینان از مواجهه دوم و سوم با سویه­ های واکسنی، که البته کاغذ رول باید حداقل 3 هفته در قفس بماند تا از چرخه مناسب واکسن مطمئن شویم.

در بعضی از کشور­­ها، طیور تخم­گذار طی دوره تولید همچنان در قفس نگهداری می­شوند و متعاقباً این پرندگان، تماس بسیار کمی با مدفوع خواهند ­داشت و در نتیجه، احتمال مشکلات کوکسیدیوز کمتر می­گردد. تحت این شرایط، استفاده از ضد کوکسیدیوز­ها در غذا طی مرحله پرورش، گزینه­ای کاربردی جهت پیش­­گیری از مشکلات کوکسیدیوز در این دوره می­باشد. استفاده از ضد­کوکسیدیوز­ها از گسترش ایمنی جلوگیری نمی­ نماید.

بهترین راه کنترل کوکسیدیوز در طیور تخم­گذار بستگی به سالن مرغداری و سویه­ های آیمریای موجود در فارم دارد. همیشه باید هدف آن باشد که طیور بتوانند ایمنی را در برابر سویه­ های موجود در سالن گسترش دهند و از هرگونه ناهنجاری روده­ ای در این طیور در دوره تولید، پیشگیری نماید.

مزایای استفاده از واکسیناسیون کوکسیدیوز در طیور گوشتی

  • از دیدگاه نیاز بازاریابی

در برخی نواحی، نیاز روز­افزون به پرورش طیور گوشتی بدون استفاده از یونوفوره­­ ها وجود دارد. از این نظر، استفاده از واکسن کوکسیدیوز گزینه مناسبی می­باشد. واکسیناسیون می­تواند به همراه ضد­کوکسیدیوز شیمیایی (مانند آمپرولیوم، آمپرول) جهت کنترل بیشترین میزان اثرات کوکسیدیوز، که در زمان اتمام تحریک ایمنی رخ می­دهد، استفاده گردد. این مهم از دلایلی است که چرا یک واکسن کوکسیدیوز باید در سریع ترین حالت ممکن چرخه­اش را طی نماید. تفاوت­های مشهودی بین واکسن­های مختلف کوکسیدیوز وجود دارد که بر میزان موفقیت واکسیناسیون مؤثر واقع می­گردد.

مطالعه انجام شده توسط  Prof Robert Teeter نشان داده ­است که چالش دیر­هنگام کوکسیدیوز اثر بسیار بیشتری بر عملکرد پرندگان در مقایسه با چالش زود­ هنگام کوکسیدیوز در ­بر ­خواهد­ داشت.

متعاقباً استفاده از واکسن با چرخه کوتاه تر، عملکرد بهتری نسبت به واکسن با چرخه طولانی تر ایجاد می­نماید. این چرخه زود­ هنگام یکی از مزایای مهم هر دو واکسن بین­ المللی  ضد­کوکسیدیوز اروپایی و آمریکایی ما (Advent و (HuveGuard می­باشد.

 

  • از دیدگاه بازگردانی حساسیت

زمانی که ضد­کوکسیدیوز­­ها بیش از حد مصرف می­گردند، حساسیت سویه فیلد نسبت به این محصولات کاهش خواهد ­یافت که منجر به کاهش کار­آیی می­ گردد. یک واکسن ضد­کوکسیدیوز می­تواند جهت باز­گردانی حساسیت سویه­ های آیمریا نسبت به ضد­کوکسیدیوز استفاده­ شده، استعمال ­گردد.

در بخشی از مرحله ثبت واکسن­های کوکسیدیوز، باید ثابت شود که سویه­ های واکسن کوکسیدیوز حساس به ضد­کوکسیدیوز­ها هستند. این سویه های حساس در گله بیان خواهند ­شد و با سویه­ های فیلد مقیم مقابله­ کرده و آن­ها را جایگزین می­نمایند. این قضیه می­تواند محقق ­گردد، زیرا سویه های واکسن در سن خیلی کم با دوز بالا بیان­ می­شوند که به آن­ها مزیت برتری نسبت به بیان سویه­ های فیلد را می­دهد. البته جهت دست یابی به جایگزینی کامل، واکسیناسیون باید حداقل در دو یا حتی بیش از سه گله بعدی ادامه یابد.

Huvepharma  آزمایشی جهت ارزیابی میزان باز­گردانی حساسیت بعد از واکسن انجام داد. سویه­ های آیمریا قبل و بعد از واکسیناسیون (توسط Advent) از سه گله متوالی فارم واکسینه ­شده جمع­ آوری شدند. قبل از واکسیناسیون، حساسیت سویه­ های فیلد نسبت به دارو­های ضد­کوکسیدیوز مختلف (هردو دسته شیمیایی و یونوفوره) کاهش ­یافته­ بود. بعد از واکسیناسیون میزان حساسیت تغییر ­کرده و کارآیی تمامی ضد کوکسیدیوز­­ها بهبود ­یافت؛ به­ گونه­ ای که مجدداً به ضد­کوکسیدیوز­های مؤثر تبدیل شدند. میانگین عملکرد ضد­کوکسیدیوز (برای مثال مزیت مشاهده­ شده بعد از عفونت با سویه­ های آیمریا با استفاده از یک ضد­کوکسیدیوز مشخص در مقایسه با گروه کنترل عفونی درمان ­نشده) قبل از واکسیناسیون 5% بوده­ است؛ در حالی که بعد از واکسیناسیون به 72% بهبود ­یافت. مزایای مشابهی در عمل گزارش شده ­است. شاخصاً بهترین عملکرد در گله­ هایی دیده شده­ است که از ضد­کوکسیدیوز بعد از واکسن­های کوکسیدیوز استفاده کردند. پیشنهاد Huvepharma استفاده از برنامه کامل یونوفوره (برای مثال sacox کامل) بعد واکسن است، زیرا سود آورترین برنامه می­باشد.

نتیجه گیری

استفاده از واکسیناسیون می تواند در هر دو گله طیور گوشتی و تخم گذار به عنوان وسیله ای برای کنترل کوکسیدیوز لحاظ گردد و منجر به بهبود قابل توجهی در عملکرد شود. واکسیناسیون براساس نوع پرنده، نوع سیستم سالن و دلایل استفاده از واکسن، با روش های مختلفی استفاده می گردد. مطمئنا واکسیناسیون باید به عنوان وسیله ای برای پیش گیری از کوکسیدیوز در شرایط کنونی و آینده لحاظ گردد، زیرا مزایای بسیاری وجود دارند که تنها با استفاده از ضدکوکسیدیوزها حاصل نمی شوند

ترجمه و تحقیق: دکتر فاطمه داودی. بخش علمی شرکت آرین رشد افزا(آرا)